سلیقه گرایی عامل رکود موسیقی جنگ - گزارش نشست«گفتمان‌ موسیقی دفاع مقدس» - رسانه‌انقلاب

سلیقه گرایی عامل رکود موسیقی جنگ

گزارشی از نشست تحلیلی «گفتمان موسیقی دفاع مقدس»

موسیقی دفاع مقدس- گزارش نشست تحلیلی «گفتمان موسیقی دفاع مقدس»

رسانه انقلاب: دومین نشست از سلسله نشست‌های «گفتمان موسیقی دفاع مقدس» با حضور «مصطفی محدثی خراسانی»، «ابراهیم اسماعیلی اراضی» و «امیرحسین سمیعی» فعالان عرصه هنر و موسیقی، در محل جلسات خبرگزاری تسنیم برگزار شد.

در ابتدای این نشست «مصطفی محدثی خراسانی»، که مدیریت دفتر شعر و موسیقی سازمان امور هنری و سینمایی دفاع مقدس را نیز بر عهده دارد با اشاره به ارزش و اعتبار والای دوران دفاع مقدس گفت: «این ارزش و اعتبار به اندازه‌ای است که می‌توان آن را حتی فراتر از دوران انقلاب اسلامی مورد ارزیابی و بررسی قرار داد.» وی در ادامه از همکاری سازمان متبوعش با خبرگزاری تسنیم برای برگزاری چنین نشست‌هایی سخن گفت و افزود: «بررسی و تحلیل فراز و فرودهای روند موسیقی دفاع مقدس هدف این نشست‌ها است.»

«محدثی خراسانی» در ادامه به اعتقاد خود و دوستانش در دفتر شعر و موسیقی درباره مقطعی نبودن دفاع مقدس اشاره کرد و گفت: «ما در این مجموعه بر تداوم دفاع مقدس در همه شکل‌های متنوع دیگر آن اعتقاد داریم و تصور می‌کنیم که موضوع دفاع مقدس یک اتفاق مقطعی نبوده که از زمانی شروع و در زمان دیگری خاتمه یافته باشد. ما در این مجموعه همچنان که در خدمت اهداف فرهنگی و هنری دفاع مقدس هستیم به مثابه یک خاکریز نیز در زمینه پرداخت فرهنگی و هنری تلاش می‌کنیم. البته همواره در این زمینه سعی در رفع موانع و هموارسازی مسیری داریم که جامعه هنری دغدغه‌مند برای فعالیت در آن است.»

«ابراهیم اسماعیلی اراضی» شاعر و ترانه‌سرا دومین مهمان این نشست بود که صحبت‌های خود را با اشاره به فراز و فرودهای موسیقی موسوم به دفاع مقدس در مقاطع گذشته گفت: «ابتدا باید بررسی کنیم که این نوع موسیقی چه زمان‌هایی در پیشبرد اهداف کلی انقلاب و دفاع مقدس موفق عمل کرده و در چه زمان‌هایی ناموفق بوده است؟ »

وی در ادامه به بیان پاسخ این پرسش پرداخت و گفت: «نه تنها در موسیقی دفاع مقدس که در هر موسیقی دیگری که به بیان ارزش‌های دینی و اعتقادی پرداخته است، اگر به سمت دولتی شدن و نظارت نهادهای حاکمیتی رفته است نتایج مطلوبی حاصل نشده است و هر جا که بر اساس ذوق فردی و دغدغه‌مندی هنری این اتفاق افتاده است نتایج بهتری بدست آمده است.»

«اسماعیلی» در ادامه با انتقاد از نظارت مستقیم و بلافصل نهادهای فرهنگی حاکمیت، آن را نوعی قیم‌مآبی تلقی کرد و افزود: «چون در موسیقی حساسیت‌ها بیشتر هستند، این نظارت‌ها جدی‌تر و در نتیجه آثار تولید شده بیشتر از آن که بر اساس خواست و نظر و سلیقه مردم تولید شده باشند بر اساس نظرات و سلایق عده‌ای خاص تولید می‌شوند و در نتیجه مورد اقبال مردم قرار نمی‌گیرند. در ادامه این روند؛ مثلاٌ در بخش موسیقی باکلام که مدنظر من است؛ آثاری تولید می‌شوند که به مسائل انتزاعی و نامانوس می‌پردازند و در نتیجه بین اثر و مخاطب هیچ ارتباطی برقرار نمی‌شود.»

وی در ادامه به ارتباط مخاطبان با اشعار «نیما یوشیج» در یک مقطعی اشاره کرد و گفت: «برخلاف تصور خیلی‌ها، تأکید نیما بر مسائلی همچون جزئی‌نگری و عینی‌نگاری و پرهیز از کلی‌گویی موجب شده بود تا مخاطبان احساس نزدیکی و قرابت بیشتری با عبارات و واژگان آن داشته باشند و در نتیجه اشعار او توانستند بیشترین ارتباط مفهومی و معنایی را با مخاطب آن زمان برقرار کنند.»

«اسماعیلی» به کارگیری این الگوی موفق را به زمان حال نیز تعمیم داد و از آلبوم «چاوش» مرحوم «محمدرضا لطفی» و قطعه «کاروان شهید»، «شهرام ناظری» که هر دوی اثر در مقوله دفاع مقدس و فرهنگ ایثار و شهادت دسته‌بندی می‌شوند، اسم برد و گفت: «دلیل محبوبیت این آثار و رجوع مردم به آنها پس از این همه سال، نه به دلیل سفارشی بودن این آثار و بودن نظارت دولتی روی تولید آنها که به دلیل دغدغه‌مندی ذاتی و حرفه‌ای خود این هنرمندان بوده است.»

انتقاد از تنوع و زیادی تعریفات در حوزه هنر دفاع مقدس، بخش دیگری از صحبت‌های «اسماعیلی» بود. وی ضمن اینکه این تعاریف را معضلی جداگانه دانست افزود: «بیشتر این تعاریف، تعاریفی هستند که توسط مدیران و مسئولان ارائه می‌شوند و مشکل اصلی این است که این آقایان معمولاٌ نه تنها تخصصی در زمینه هنر و موسیقی و … ندارند، که حتی در زمینه دفاع مقدس و ارزش‌های آن هم بی‌اطلاع هستند.»

وی در همین زمینه به بازکردن بیشتر فضا برای ورود تعاریفی از موسیقی که سایر جناح‌ها ارائه می‌دهند نیز اشاره کرد و گفت: «باید به جامعه‌ای از فعالان موسیقی توجه نشان دهیم و پای صحبت‌ها و آثار آن‌ها بنشینیم. کسانی که در این زمینه بدون سفارش و تأکید خاصی از سوی نهاد و سازمان دولتی در حال فعالیت هستند. آرا و نظرات همه آنها را باید احصاء کرد.»

متفاوت بودن شکل موسیقی در زمان حال با آنچه که دردهه ۶۰ و در دوران دفاع مقدس وجود داشت، بخش بعدی صحبت‌های این شاعر و ترانه سرا بود. وی از موسیقی زمان دفاع مقدس با دو صفت تهییجی و تشجیعی، که لازمه آن فضا بودند یاد کرد و گفت: «در سال‌های پایانی جنگ نیز، برای بازماندگان و خانواده شهدا موسیقی به شکل مرثیه و تسلی درآمد. در روزگار کنونی باید با فاصله گرفتن از آن فضاها به تحلیل موجود پیرامون دفاع مقدس و گفتمان رایج در اجتماع پیرامون آن پرداخت.»

چهره هنری دیگری که در این نشست توسط «اسماعیلی» اسم برده شد «محسن چاووشی» بود. وی با اشاره به قطعاتی که این هنرمند محبوب درباره دفاع مقدس اجرا کرده است، آنها را آثار بسیار موفقی خواند که توانسته‌اند در بین مردم مخاطب پیدا کنند و مردم آنها را بپذیرند. این در حالی است که چاووشی هیچ یک از مشخصات عرفی یک هنرمند حزب‌اللهی را ندارد و خودش هم ادعایی در این زمینه ندارد. باید به چنین افرادی که با تلاش خودشان توانسته‌اند مخاطب پیدا کنند فرصت و مجال بیشتری داد.»

سخن پایانی «اسماعیلی» انتقاد از نبودن بانک قوی موسیقی دفاع مقدس در فضای مجازی بود. وی گفت: «به دلیل کم‌اهمیتی و بی‌توجهی مسئولان فرهنگی و هنری، هیچ تلاش جدی در تأسیس این مدل بانک‌ها انجام نشده است. من به شخصه در جستجوهایی که در فضای اینترنت انجام ندادم، نتوانستم بانکی را پیدا کنم که ۵۰ اثر قوی موسیقی دفاع مقدسی را در آرشیوش داشته باشد.»

هنرمند آهنگساز، «امیرحسین سمیعی» مهمان و سخنران بعدی این نشست بود. وی که محور اصلی سخنانش موضوع ابتذال در هنر و به ویژه در موسیقی بود با اشاره به اینکه این ابتذال به شکل کلی، موسیقی ما را در برگرفته است افزود: «اگر واقع بین باشیم این ابتذال را در عرصه‌هایی همچون سینما و هنرهای تجسمی نیز می‌توان به وضوح مشاهده کرد.» وی در ادامه مثال این ابتذال در موسیقی را موضوعی دانست که امروزه هر فرد فعالی که خواسته باشد در حوزه موسیقی آلبومی را منتشر کند، باید حتماً قطعه‌ای از موسیقی با تم دفاع مقدس را نیز در آلبوم خود بگنجاند که به این واسطه به راحتی مجوز انتشار دریافت کند.

«سمیعی» به عواقب رایج شدن این پدیده هم اشاره کرد و گفت: «رواج این موضوع باعث می‌شود، حتی کسانی هم که اعتقادی به مسائل ارزشی و اعتقادی ندارند نیز صرفاٌ برای دریافت مجوز و همچنین بودجه، چنین آثاری را در آلبوم‌هایشان بگنجانند. حتی کسانی هم که آثارشان در جای دیگری خریدار ندارد به امید گرفتن مجوز و بودجه و مشهور شدن این سمت می‌آیند. در حالی که اثر هنری باید از درون جوشش پیدا کند و به شکل دستوری و فرمایشی نتایج مطلوبی در پی نخواهد داشت.»

این آهنگساز در ادامه با نام بردن از دهه ۶۰ به عنوان دهه طلایی موسیقی ارزشی و دفاع مقدسی گفت: «تولیدات موسیقیایی این دهه به خوبی توانستند جوابگوی نیاز جامعه و مخاطب آن دوران باشند. بعد از پایان دفاع مقدس این موسیقی نیز رو به زوال گذاشت و در دهه هفتاد با زوال این موسیقی، سینمای دفاع مقدس به واسطه مورد توجه قرار دادن موسیقی اوج گرفت.»

وی اوج این ماجراها و نمونه‌های بسیار موفق آن را در ساخته‌های موسیقیایی «مجید انتظامی» برای فیلم‌های «از کرخه تا راین» و «آژانس شیشه‌ای» و همچنین در بده‌بستان‌ها و موازنه‌‌هایی دانست که بین موسیقی و سینمای دفاع مقدس شکل می‌گرفت و شاهد آن بودیم.

«سمیعی» در ادامه به اتفاقی در میانه دهه هفتاد اشاره کرد که باعث تغییر سلیقه شنیداری مردم شد. وی این اتفاق را غلبه یافتن موسیقی لیریک یا عاشقانه در فضای کلی موسیقی دانست و تصریح کرد: «در ادامه این غلبه موسیقی لیریک، نوعی فرهنگ‌سازی کاذب به جریان افتاد که هر جا صحبت از موسیقی لیریک می‌شد، مردم توقع فضایی شاد و عاطفی را داشتند و هر جا صحبت از موسیقی دفاع مقدس می‌شد، جنبه‌های خشن و مصیبت‌بار زندگی به ذهن‌ها متبادر می‌شد و لذا گرایش به سمت موسیقی عاشقانه بیش از پیش قوت گرفت.»

این آهنگساز با اشاره به اینکه موسیقی دفاع مقدس ظرفیت پذیرش و ورود موسیقی دراماتیک را نیز دارد گفت: «تعجب‌برانگیز است که چرا در زمینه موسیقی دفاع مقدس فاقد اپرا هستیم؟» وی اپرا را وجهی از موسیقی روایی و داستانگو دانست که باید به آن توجه ویژه‌ای می‌شد. به ویژه در برهه‌ای که در آن قرار داریم و سال‌ها از جنگ فاصله گرفته‌ایم.
اشاره به خاک خوردن بسیاری از آثار موسیقی استاندارد که در گذشته توسط هنرمندان معتبر تولید شده و در آرشیو سازمان صدا و سیما موجود هستند بخش بعدی صحبت‌های این هنرمند آهنگساز بود. وی گفت: «جالب است که بدانید این آثار از فیلتر بسیاری از شوراها نظیر شورای تخصصی شعر و موسیقی رسانه ملی گذر کرده‌اند؛ اما همچنان در قفسه‌های آرشیو خاک می‌خورند و کسی برای پخش آنها اقدامی انجام نمی‌دهد. آثاری که در این برهه از زمان به ویژه در زمینه الگوسازی موسیقی دفاع مقدس برای نسل جوان بسیار مفید و حیاتی هستند.»

هم چنین بخوانید:

از غرب زدگی تا شرق شناسی

شهر بازتاب دنیای ذهنی

فرم و محتوا در خدمت کودک

به این مطلب امتیاز دهید:
12345 (رای دهید)
Loading...

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه می‌گذارد

مطلع شدن از

Top