مردم مخاطبان فراموش شده - نقد و بررسی کتاب «نگهبان تاریکی» اثر مجید قیصری - رسانه انقلاب

گفت‌وگویی در حوزه رویکردهای داستانی ادبیات دفاع مقدس

مردم مخاطبان فراموش شده

نقد و بررسی کتاب «نگهبان تاریکی» اثر مجید قیصری

مجید قیصری- نقد و بررسی کتاب «نگهبان تاریکی» اثر مجید قیصری

رسانه انقلاب: سومین نشست از سلسله گفت‌وگوها در حوزه رویکردهای داستانی ادبیات دفاع مقدس با بررسی کتاب «نگهبان تاریکی» اثر «مجید قیصری» با حضور جناب آقایان «مجتبی رحماندوست»، شاعر و صاحبنظر در حوزه ادبیات داستانی، «محمدرضا موحدی»، صاحب اثر در حوزه ادبیات کلاسیک و داستانی و اعضای شورای علمی گروه ادبیات اندیشه در «پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی» برگزار گردید.

«مجید قیصری» در ابتدای صحبت‌هایش با بیان اینکه سعی کرده صرفاً روایتگر صرف نباشد، اظهار داشت: تفاوت مجموعه داستان با کار بلند این است که خیلی ترتیب و نظم ندارد؛ امّا باورم این است که تنظیم مجموعه داستان یک فن است؛ بنده ریتمی برای آن تهیه کردم. قرار بود با مجموعه «جشن همگانی» در یک بسته بیاید و طراحی‌‌ام اینطور بود که سه دفتر شود: ادبیات جنگ، ادبیات دینی و ادبیات اجتماعی، ولی تشخیص ناشر این بود که اینگونه بهتر است. در این اثر سعی کردم صرفاً روایتگر صرف نباشم و از اسطوره‌ها بهره برده باشم.

«دکتر مجتبی رحماندوست» در پاسخ به وجود تقسیم بندی مشخصی در باب رویکردهای حوزه ادبیات داستانی دفاع مقدس گفت: یک بخش از ادبیات جنگ در خلال جنگ تولید شد که در مورد داستان‌های بعد از جنگ آنها را اعمال نمی‌کردیم، مثلاً شعار دادن در قصه را هیچکس قبول نداشت؛ اما معتقد بودم قصه‌هایی که در زمان جنگ تولید می‌شد. شعار دادن نه تنها مجاز بود بلکه واجب بود. قصه‌هایی که پایان از جنگ است درگیری‌ها و خانه‌های پشت جبهه را تشکیل می‌دهد و هرکدام نقدهای خاص خود را دارد و نمی‌توان گفت داستان جنگ به شکل خاصی نقد می‌شود و باید بررسی شود که مربوط به زمان جنگ هست یا بعد از جنگ. بعد از پایان جنگ مشخصاً در دو قالب داستان کوتاه و رمان هست.

«دکتر موحدی» نیز دیدگاه خود را در این خصوص بیان کرد و گفت: تقسیم‌بندی‌های زیادی در حوزه ادبیات داستانی پس از انقلاب و به خصوص پس از جنگ وجود داشته و مبنای این تقسیم‌ها گاهی بر مبنای زمان و گاهی بر مبنای دیدگاه و سلیقه مؤلف یا نویسنده داستان هست و باید با این تقسیم‌بندی‌ها به آثار نگاه کنیم.

«رحماندوست» در نقد و بررسی این اثر اظهار داشت: از کار آقای مجید قیصری راضی نیستم، تعدادی از این داستان‌ها را وقتی به آخر رسیدم نوشتم که چه؟ تلقی‌ام این است که وقتی کتاب داستان منتشر می‌شود زیر ۳ درصد از خوانندگان داستان، قصه‌نویسان حرفه‌ای یا منتقدین ادبیات داستانی هستند و ۹۷ درصد مردم هستند، ولی گویا مخاطب بسیاری از کارهای این مجموعه مردم نیستند. این کار با یک روال ساده ذهنیت مردم عموماً غیرمتخصص در ادبیات داستانی و غیر داستان‌نویس فاصله دارد و مخاطب را به شدت می‌کاهد و مخاطب از آن می‌گریزد. بعضی جاها اگر اوراق قبلی و بعدی نباشد، اثر مدرن یا پست‌مدرن می‌شود. داستانی که یک عنصر به نام جاذبه را ندارد؛ اما تمام عناصر دیگر را به قوت و قدرت داشته باشد، حداقل من آن را داستان حساب نمی‌کنم.

«موحدی» در خصوص جنبه‌های اسطوره‌شناختی در این اثر بیان داشت: کاملاً موافقم که در برخی داستان‌های این مجموعه که در سه تا خیلی آشکار است، نگاه تعمدی اسطوره‌شناختی یا کاربرد اسطوره‌ها در داستان هست. می‌شود پیام‌هایی پنهان در این اثر دید، در داستان «آب» مستقیم به داستان سیاوش اشاره دارد و نویسنده اسطوره سیاوش را بازسازی می‌کند و به نوعی اعلام نوعی آتش‌بس از جانب خودش هست، ولی ایرج هیچ نقشی در داستان ندارد و برادر سیاوش هست که بیرون می‌رود و ربطی به ایرج اسطوره‌ای ایران ندارد. در داستان «کاتب» اسطوره یونس هست و از چند جهت این داستان بازسازی شده است و المان‌های مناسبی از اسطوره انتخاب شده و در داستان تعبیه شده است و اشاره واضحی از پیام‌گیری قرآنی در داستان دارد.

«حجت الاسلام علی ذوعلم» در نقد و تحلیل کتاب نگهبان تاریکی گفت: دفاع مقدس بخش بسیار مهم و اثرگذار و مستمر از جامعه ماست و نیاز هست که بحث شود تا این مسیر پخته‌تر و مؤثرتر و مفیدتر استمرار یابد. داستان «آب» را که می‌خوانیم به یک بُعد مغفول از دفاع مقدس پی می‌برد یا داستان «کاتب» که برایم خیلی جالب بود همینطور است و می‌شود گفت همین که برای نویسنده داستان، تعیین تکلیف کنیم که حتماً در این قالب بنویسی اساساً با بنیان داستان خیلی موافق نیست. این اثر در زمره آثار ادبیات متعهد شناخته می‌شود چرا که هدفی دارد و یک اثر لغو نیست.

وی در ادامه صحبت خود خاطر نشان کرد: می‌شود گفت بخشی از نگاه کتاب آقای مجید قیصری تعاملی است، یعنی بخشی از مطلب را می‌گوید و می‌خواهد مخاطب بقیه آن را بگوید و این چه بسا از نگاهی که به هنر داریم درست‌تر و مؤثرتر است چرا که نویسنده نمی‌خواهد خیلی آشکار موضع خود را مشخص کند ولی قطعاً یک غرض در پس ذهنش هست و می‌خواهد مخاطب به یک برداشت برسد که او مناسب، ضروری یا خوب می‌داند، به خصوص در عرصه دفاع مقدس شاید یک تلقی شکل گرفته که چون دفاع مقدس هست هیچ جنبه قابل نقدی در آن نیست. انتظاری که از آقای قیصری می‌شود داشت این است که به خصوص برای نسل امروز ما با چه رویکردی به پردازش ارزشهای دفاع مقدس بپردازیم که هم جذابیت داشته باشد و هم بتواند واقعاً یک تغییر نگرش، ارتقای نگرش، تصحیح نگرش، اصلاح نگرش و تغییر و ارتقا و اصلاح رفتار ایجاد کند.

«حامد رشاد» به نقاط قوت و ضعف آخرین اثر مجید قیصری اشاره کرد و گفت: قلم روان، کشش داستانی خیلی خوب، تنوع موضوعات و موقعیت‌های داستانی، پیام اختصار مجید قبصری که ضرباهنگ قشنگی در کلمات داشت نقاط قوت کتاب هست که باید تجلیل شود. روایت‌ها اول شخص بود و این نزدیک شدن به دغدغه‌های شخصی برای شناخت درونی و بی‌واسطه افراد برای خواننده است. از آقای «قیصری» به عنوان نویسنده واقع‌گرا سؤال دارم که آیا واقعاً جنگ همین بوده است؟ درباره این تظاهری که از مجموعه داستان متوجه می‌شویم قائلم در هر جنگی غیر از این هست و یک سلوک و تعالی شخصی در آن بوده است.

دکتر «احمد شاکری» اعلام داشتند ۲۰ صفحه نقد نوشتند که با توجه به محدودیت زمان جلسه نکاتی را فهرست‌وار خواهند گفت؛ اولین نکته‌ای که ایشان به آن اشاره داشتند، موقعیت صلح در حین جنگ است، که بیان کردند در برخی از آثار این مجموع هم دیده می‌شود.

عضو هئیت علمی گروه ادبیات اندیشه گفت: ادبیات سیاه دفاع مقدس در صدد این است که با طرح صلح و تقابلش در جنگ بگوید که معونه‌ای که صلح دارد چیست معونه‌ای که جنگ دارد چیست؟ جنگ کشتن آدم‌هاست؛ صلح دوستی و رفاقت و اعتماد است. صلح از کجا ناشی می‌شود از علم؛ جنگ از کجا ناشی می‌شود از جهل؛ این تقابل صلح با جنگ تقابل صلح با مطلق جنگ و من جمله ادبیات دفاع مقدس است. ایشان در ادامه حدود ۱۸نکته در خصوص داستان‌های کتاب بیان کردند.

در پایان جلسه، آقای مجید قیصری در پاسخ به نقدهای مطرح شده در خصوص اثر مطلبی را بیان کرد و گفت: من تجربیات خودم را نوشتم و اینکه فکر کنیم همه رزمندگان یک جور می‌دیدند و می‌خوردند و می‌خوابیدند صحیح نیست و تنوع آدم‌ها بسیار زیاد بود.

هم چنین بخوانید:

از غرب زدگی تا شرق شناسی

فرم و محتوا در خدمت کودک

مشخصه‌های شعر دفاع مقدس

به این مطلب امتیاز دهید:
12345 (رای دهید)
Loading...

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه می‌گذارد

مطلع شدن از

Top