رسانه در نبردگاه جمعیت - بررسی روند کاهش جمعیت و نسبت شناسی آن با رسانه ملی - رسانه انقلاب

رسانه در نبردگاه جمعیت

بررسی روند کاهش جمعیت و نسبت شناسی آن با رسانه ملی

وضعیت و مشکلات جمعیت در ایران

رسانه انقلاب: موشن گرافیک «جنگ جمعیت» که به همت شبکه تلویزیونی نصرتی‌وی طراحی و تولید شده است به یکی از مسائل بنیادی و ویژه این مقطع تاریخی جامعه ایرانی می‌پردازد. در این کلیپ کوتاه ۵ دقیقه‌ای به اجمال به مسئله کاهش جمعیت و ریشه‌شناسی این پدیده و زوایای پیدا و پنهان این مسئله پرداخته شده است. در آغاز این کلیپ اندیشه کلی حاکم بر پدیده زاد و ولد در خانواده ایرانی با طرح پرسش‌هایی ارائه می‌شود. از این قبیل پرسش‌ها که چرا باید تعداد زیادی بچه داشته باشیم یا اینکه هزینه این فرزندآوری زیاد است و مکان مناسب و به اندازه‌ای برای تربیت بچه نداریم، اینها مثال‌هایی بود از فهم عرفی و عوامانه این روزها که در اذهان خانواده ایرانی نقش بسته است و در گذشته محل پرسش نبوده است. می‌توان این الگوی ذهنی را برآمده از ذهنیت زن و خانواده معاصر در این دوران دانست.

 

نسل و حرث و مسئله زاد و ولد در اندیشه انسان سنتی جایگاهی والا داشته و فرزند ثمره و میوه آشیان خانواده جزو مقومات زندگی انسان سنتی بوده است. این که چه عواملی و منشا پیدایش این ذهنیت از کجاست در این کلیپ مورد بررسی قرار می‌گیرد. در دهه پنجاه میلادی هنری کسینجر مشاور امنیت ملی وقت امریکا پروژه مطالعاتی را طراحی می‌کند با این مضمون که افزایش جمعیت جهانی به ضرر امنیت ملی امریکاست. افزایش جمعیت عاملی است بر افزایش قیمت نفت که به ضرر اقتصاد امریکاست و به تبع آن افزایش جمعیت باعث اقتدار سیاسی و مولد امنیت پایدار برای جوامع دیگر است که باز هم به ضرر منافع ملی امریکاست.

تمرکز این برنامه بر کشورهای تازه استقلال یافته خاورنزدیک، آسیا و امریکای لاتین است. این روند تا به آنجا پیش می‌رود که در دهه ۶۰ میلادی «مکنامارا» رئیس وقت بانک جهانی فرآیند وام‌دهی را منوط به پیگیری سیاست‌های کنترل و کاهش جمعیت امریکایی می‌کند. بنیاد راکفلر، یونیسف، بانک جهانی و دانشگاه جان هاپکینز از علم داران پیاده سازی این برنامه در سطح جهان هستند. روند جمعیت‌زدایی در سطح جهان با نفوذ در تمام بخش‌های سیاسی، رسانه‌ای و دانشگاهی کشورها، عمال و حاملان شیوع این برنامه در سطح جهان قرار می‌گیرند.

پیاده‌سازی این برنامه در سطح جهان باعث انزوا و گم شدن خانواده گسترده و سنتی و ظهور خانواده‌های هسته‌ای بی‌فرزند و روابط همباشی و شیوع آن شده است.
با یادآوری سریال‌های پدرسالار، در پناه تو، خانه سبز و همسران که در گذشته نزدیک از رسانه ملی پخش می‌شد در می‌یابیم که سبک زندگی پدرسالارانه که نخ تسبیح آن پدر و مادر بود، اعضای خانواده را در کنار هم با روابط گرم و حفظ احترام یکدیگر قوام می‌بخشید.  این روزها در این مقطع تاریخی در سریال‌های تلویزیونی شاهد آثاری همچون هفت سنگ هستیم که نسخه کپی سریال مدرن فامیلی است. سریال ساختمان پزشکان، پژمان و… که در آن روابط اعضای خانواده به طریقی سرد، بیمار و کاریکاتوری روایت می‌شود که از عوارض آن شکاف و فاصله بین اعضای خانواده و تغییر مناسبات سنتی و شکل گیری ارتباطات جدید در سطح خانواده است. پای طلاق، زندگی مجردی، ازدواج‌های دیرهنگام و خانه‌های کوچک آپارتمانی به سریال‌ها باز شده و روابط گرم خانواده‌های سنتی به دست فراموشی سپرده شده است. توجیه این پدیده در رسانه ملی به منطق «صرفا داریم روابط اجتماعی را آسیب‌شناسی می‌کنیم و به‌هیچ‌ وجه دنبال الگوسازی نیستیم منتهی می‌شود».

 سریال ساختمان پزشکان، پژمان و… که در آن روابط اعضای خانواده به طریقی سرد، بیمار و کاریکاتوری روایت می‌شود

شاخصه‌ها و معیارهای سبک زندگی ایرانی هنوز در غربال ذهن فیلم‌سازان و نویسندگان ایرانی جا نیفتاده است و پیامد این نافهمی گریبان خانواده‌های ایرانی را در طولانی مدت گرفته است.
اوایل سال ۱۳۹۱ موضوع تدوین «راهبردها و اقدامات ملی مربوط به جلوگیری از کاهش نرخ باروری و ارتقای آن متناسب با آموزه‌های اسلامی و اقتضائات راهبردی کشور» در دستور کار شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار گرفت و در نهایت در تاریخ ۱۳۹۱/۳/۲ این راهبردها به تصویب این شورا  رسید. طراحی این راهبردها ناظر به این امر که فرهنگ‌سازی برای دست‌یابی به جمعیتی مطلوب و اصلاح بینش و نگرش مسئولان و مردم از پیامدهای منفی کاهش باروری صورت گرفت. هرچند دیر اما این واکنش و اقدام صورت گرفت. یکی از متولیان فرهنگ‌سازی و جااندازی این مسئله در اذهان مردم رسانه ملی است همان رسانه‌ای که فرآیند کاهش جمعیت را فرهنگ‌سازی کرد باید در پی اقدام معکوس برای ریشه‌کن کردن این پدیده در سطح جامعه ایرانی باشد و این امر رویکرد منفعلانه، اراده، فهم ناقص آن در گزینش و انتخاب و ترویج پیام مناسب با قواعد رسانه‌ای را نمایان می‌سازد.

 

راهبردهای رسانه ملی در مسیر کاهش جمعیت به این قرار است:

۱-یکی از کار ویژه‌های رسانه برای ریشه‌کنی این پدیده در ذهن مردم و مسئولین گفتمان سازی است. گفتمانی که از دهه شصت و بعد پایان جنگ صورت گرفت و تمام تیپ‌ها و طیف‌های مردمی و نخبگانی جامعه را با خود همراه و همصدا کرد که بیش از دو یا سه فرزند، ناهنجاری و خلاف عرف و جریان اجتماعی حاکم است.

 به طور کلی فرآیند طرح مسائل ایجابی درباره کاهش جمعیت در رسانه ملی فرآیندی معکوس، جاهلانه و احمقانه است که نه تنها گشایشی صورت نمی‌دهد بلکه همه چیز را خرابتر و ویران تر می‌کند.

۲-ایجاد زمینه‌های لازم برای تحکیم خانواده‌ها در رسانه ملی که همراه با آموزش مسئولیت‌های خانوادگی به جوانان باشد. توانمند سازی به تصویر کشیدن روابط مطلوب در برنامه‌های نمایشی و بررسی ویژگی‌های خانواده تراز در برنامه‌های کازشناسی پرهیز از نگرش‌های فمینیستی و روابط ناهنجار سادیسمی و مازوخیستی در سریال‌ها از جمله کارویژه‌های این زمینه‌سازی است.
۳-زمینه برای تسهیل ازدواج در برنامه‌های کارشناسی و تاک‌شویی  همچون «وقتشه» از شبکه نسیم نمایش داده می‌شود. با مطرح شدن شخصیت‌های سلبریتی، الگوی کاذبی از هویت خانواده نمایش داده می‌شود. به طور کلی فرآیند طرح مسائل ایجابی درباره کاهش جمعیت در رسانه ملی فرآیندی معکوس، جاهلانه و احمقانه است که نه تنها گشایشی صورت نمی‌دهد بلکه همه چیز را خرابتر و ویران‌تر می‌کند.

برخی از اقدام‌‌هایی که رسانه ملی در این زمینه می‌خواهد انجام  دهد بدین شرح است:
یک ـ فرهنگ سازی برای کاستن سطح توقع جوانان و خانواده‌های آنان؛
دو ـ پرهیز از نشان دادن بی دلیلِ خانه‌ها و زندگی‌های اشرافی و پر تجمل در برنامه‌های نمایشی؛
سه ـ پرهیز از به تصویر کشیدن زندگی زوج‌های جوانی که برخلاف بسیاری از همسران جوان، نخستین روزهای ازدواج خود را در کمال رفاه و آسایش و بی‌هیچ نگرانی مالی تجربه می‌کنند؛
چهار ـ ترویج قناعت و ساده زیستی و دوری از زیاده‌خواهی و تجمل گرایی، با بهره‌گیری از قالب‌های اثرگذاری همچون فیلم‌ها و سریال‌های تلویزیونی؛
پنج ـ برگزاری نشست‌های کارشناسی درباره دلایل و پیامدهای بالا رفتن سن ازدواج؛

اصلاح بینش، نگرش و رفتار خانواده‌ها در زمینه فرزندآوری امری است که زیرساخت‌های اجتماعی آن هنوز مهیا نشده است و از طرف دیگر جوانان ضرورتی برای فرزنددار شدن احساس نمی‌کنند و فرزندداری را مزاحم تحصیل، اشتغال، رفاه و رشد و پیشرفت خود می‌دانند. سریال‌ها و برنامه‌های تلویزیونی بازار این طرز فکر را گرم نگاه می‌دارند.
۴-ترویج فرهنگ اعتماد و خوش‌بینی به خداوند. فهم رسانه ملی از آیات و روایات و حدود شرعی مسکن گونه است ودر صداوسیما برنامه‌ها هیچ نسبت و سنخیتی با نوع مواجهه دینی صحیح از موضوع پیدا نمی‌کند برنامه‌ها رویه خودشان را می‌روند. و قواعد سرگرمی و جذابیت تخدیری و مسکن‌گونه بر رسانه ملی غالب شده است.

 

اصلاح برداشت‌های نادرست درباره نقش «مادری» و «همسری» زنان، الگوسازی از خانواده‌های موفق و پرجمعیت، اقناع مدیران و برنامه‌سازان رسانه ملی درباره سیاست جدید جمعیتی از دیگر راهبردهای رسانه ملی برای عملیاتی کردن روند کاهش جمعیت است. اما رسانه‌ای  که ماهیتش به معاشش گره خورده است و برای ارتزاق خود از راه تبلیغات بی برکت بانک روزی طلب می‌کند و از طرف دیگر هنوز نسبت مشخصی با دانشگاهها، مراکز و نهادهای نخبگانی برقرار نکرده است تا مولد نظری و فکری آن باشند و ناظر بر آن باید این امر را هم در نظر بگیریم که نهادها و موسسات فکری خود  یکی از متولیان اصلی گفتمان‌سازی پدیده کاهش جمعیت بودند. واکسینه کردن مردم در برابر رشد این پدیده از طریق رسانه در برابر هجمه سریال‌های که در طول این چند دهه گذشته از صداوسیما پخش می‌شدند نه تنها مشوق‌هایی برای خانواده نبوده، بلکه به شدت در جهت تهدید موالید پیش رفته است.

دکتر مرندی یکی از مسئولین وقت پروسه جمعیت زدایی  در یکی از مصاحبه‌های خود با خبرگزاری فارس می گوید: «اطمینان دارم که به خاطر این اقدام (تحدید نسل) در روز قیامت اجر خواهم داشت، من وجدانم در برابر خدا راحت است، از نظر خودم تردید ندارم که در آن دنیا اجر خودم را می‌گیرم، اشکالی ندارد از نظر من که این اتفاقات را به گردن من بیندازند. وجدان من راحت است»
رهبری هم به اشتباه بودن این روند اذعان می‌کنند: این را (سیاست تحدید نسل) متوقف نکردیم؛ این اشتباه بود. عرض کردم؛ مسئولین کشور در این اشتباه سهیم‌اند، خود بنده‌ی حقیر هم در این اشتباه سهیمم. این را خدای متعال و تاریخ باید بر ما ببخشد.

 

این که روند ترمیم پدیده کاهش جمعیت  تا به کی زمان می‌برد به اراده و همت و پیگیری متولیان امر و همراهی دردمندان و آتش به اختیاران این عرصه بستگی دارد.

همچنین بخوانید:
خداحافظ تلویزیون
فرهنگ به رسم شهبانو

به این مطلب امتیاز دهید:
12345 (رای دهید)
Loading...

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه می‌گذارد

مطلع شدن از

Top