ارسی خانه؛ سنتی که از دل مدرنیته جوانه می‌زند

ارسی‌ خانه؛ سنتی که از دل مدرنیته جوانه می‌زند

استفاده از هنر سنتی ارسی سازی در معماری مدرن

نویسنده: سعیده زنگنه
استفاده از ارسی در معماری جدید

فکر اینکه قسمتی از پنجره‌های رنگی مسجد «نصیرالملک» شیراز را بیاوردند و بگذارند روی آپارتمان‌های چند ده طبقه، وسط شهر دود گرفته و پرسر و صدایی مثل تهران؛ برای هر اهل فرهنگ و هنری خیال انگیز است. چه رسد به اینکه بخواهد عرف معماری شهری‌مان شود. معماری‌ای که امضای هنر رومی و مدرن پایش خورده است. ارسی خانه، طرح خانه مسکونی است که پای این خیال را به واقعیت می‌کشد. در طراحی‌اش سعی شده تا معماری اسلامی ایرانی بتواند با همین بضاعت محدود آپارتمانی موجود، خودی نشان بدهد. پروژه‌ای که از خانه‌های سنتی و پنجره‌های ارسی آن الهام گرفته است، علاوه بر توجه به کاربرد نور در طراحی خانه، به پوشش گیاهی و آب به عنوان دو عنصر اصلی معماری ایرانی توجه ویژه‌ای داشته است؛ با تعبیه گلدان‌ها و آب‌نما.

مسجد «نصیرالملک» شیراز

مسجد «نصیرالملک» شیراز

ارسی خانه را برادران کیوانی، معماران جوان ایرانی به صورت مشترک طراحی کرده‌اند. پروژه‌ای که در سال ۹۴ فینالیست جایزه معماری در بخش مسکونی شد. برنده مدال برنز جایزه طراحان خلاق A Design Award ،۲۰۱۶ ایتالیا و حالا نامزد دریافت جایزه معماری آسیا، سال ٢٠١٧ برلین. جایـزه معمـاری آسـیا با نـام اختصـاری ۲AAA، رویـداد سـالانه‌ای اسـت کـه بـا همـکاری نهادهـای دانشـگاهی، فرهنگـی و حرفـه‌ای معتبـر آسـیایی، بـه بازشناسـی و معرفـی دسـتاوردهای قـاره آسـیا در حـوزه نظـری و عملـی معمـاری و شهرسـازی مـی‌پـردازد.

ایده‌ی اصلی طراحی ارسی خانه، بر بازنمایی ارسی‌ها است. ارسی پنجره مشبّکی است که به جای گشتن روی پاشنه گرد، داخل یک چارچوب، به سمت بالا و پایین حرکت می‌کند و هنر ارسی‌‌سازی پیوندی بین ‏نازک‌کاری چوب، شیشه‌بری، نجاری و طراحی است. بیشترین نقش ارسی‌ها، اسلیمی است. نقشی که به سبب رواج در کشورهای اسلامی ‌به این نام معروف شده است. از وقتی آهن و فلز جای چوب را گرفت، هنرمندان ارسی‌کار هم تعدادشان به اندازه انگشتان یک دست شد.

در مورد ارسی‌ها که آمیزه‌ای از هنرهای مختلف است، پژوهش هنری دقیق و وسیعی صورت نگرفته است. آنچه از رد پای تاریخ‌شان موجود است بیشتر در سفرنامه خارجی‌ها است. ساموئل بنجامین یکی از آن خارجی‌ها است که وقتی به عنوان اولین سفیر امریکا به  ایران عهد قاجار سفر کرد، چشم‌هایش اسیر بازی رنگ و نور ارسی‌ها شد. در سفرنامه‌اش نوشت:

«ایرانیان به جای آنکه برای اتاق‌های خود به شیوه غربی چندین پنجره بسازند، همه را یکجا جمع کرده، یک پنجره بزرگ یا در که از سقف تا کف اتاق می‌رسد برای اتاق در نظر می‌گیرند و این پنجره بزرگ را با قاب‌های مختلف به سه یا چهار قسمت تقسیم می‌کنند و در هر قسمت با به کاربردن شیشه‌های رنگی کوچک، نمای خارجی و داخلی زیبایی برای اتاق فراهم می‌آورند.»

این پنجره‌های مشبّک رنگی، علاوه بر ایجاد زیبایی بصری و تاثیری که بر روح انسان دارد، مانند سایر عناصر فرهنگ اسلامی- ایرانی ، کارکردهای ویژه‌ای داشته که سبب رواج و ماندگاری‌اش طی قرن‌ها شده است. اعتدال در تابش نور، محدود کردن دید از بیرون ساختمان، حفظ حریم خصوصی در عین اشراف ساکنین به فضای بیرون، ایجاد خاصیت عایق صوتی و حرارتی از دلایل انتخاب این مشبک‌های گره چینی شده است. اینکه تعداد چند ضلعی‌ها و زوایه قرارگرفتنش نسبت به هم چگونه باشد، هر کدام نوع خاصی از بازتاب صوت را به همراه دارد. چیزی شبیه ساختار لانه زنبور با فرم شش وجهی‌اش. ارسی‌ها تا پایان دوره قاجار، مهمان خانه‌ها و بناهای ایرانی بودند.

از سال ۱۳۰۰ همزمان با روی کار آمدن پهلوی اول و نگاه تجدد گرایانه‌اش، جریان جدید و متفاوتی در معماری معاصر ایران شکل گرفت. زندگی اقتصادی و اجتماعی ایرانیان تغییر کرد و بناهای لازم برای ورود به این سبک زندگی جدید ساخته شد. اداره‌ها، کارخانه‌ها، بانک‌ها، دانشگاه‌ها و به مرور خانه‌های ایرانی سیمای شهر را متحول کرد. تقابل معماری غربی و نفوذش به معماری درونگرای ایرانی، از تهران به سایر شهرها گسترده شد.

معماری که روزگار نه چندان دور، مفهومی فرهنگی و سرشار از تزئینات هنری بود، امروز به امری اقتصادی بدل شده است. پس از پهلوی‌ها، معماری دوران بعد انقلاب هم کمابیش ادامه همان مسیر است؛ این‌بار آمیزه‌ای از تکثرگرایی، تنوع طلبی و التقاط. طراحی ارسی‌ خانه و ایده‌هایی از این دست، کوششی است خلّاقانه برای بهبود این وضعیت نابه‌سامان و افسار گسیخته. برای احیای روح آدم‌هایی که زیر حجمی از ساختمان‌های دودی و کج تابی بصری، به سختی نفس می‌کشند. نور که به پنجره نجیب ارسی‌ها بتابد، رنگین کمان سنت از دل مدرنیته جوانه خواهد زد.

 

همچنین بخوانید:
معماری وحشی، معماری فطری

به این مطلب امتیاز دهید:
12345 (رای دهید)
Loading...

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه می‌گذارد

مطلع شدن از

Top